Kraty mechaniczne - pierwszy etap ochrony oczyszczalni

Mechaniczne oczyszczanie ścieków to etap, który w dużej mierze decyduje o niezawodności całego układu technologicznego. To właśnie tutaj ścieki surowe po raz pierwszy trafiają na urządzenia infrastruktury oczyszczalni: pompy, armaturę, osadniki wstępne czy instalacje biologiczne. Jeśli w tym miejscu nie zostaną zatrzymane największe i najbardziej problematyczne zanieczyszczenia, konsekwencją są awarie pomp, zablokowane rurociągi, przeciążenia kolejnych krat lub nieplanowane przestoje.

Kraty mechaniczne pełnią więc funkcję pierwszej bariery ochronnej dla całej oczyszczalni. Ich zadaniem jest zatrzymanie elementów, które nie powinny dostać się do dalszej części instalacji. Jednocześnie krata musi zapewnić odpowiednie warunki przepływu – bez nadmiernych strat hydraulicznych i bez konieczności częstego czyszczenia.

Z tego względu dobór kraty mechanicznej nie jest decyzją katalogową, ale procesem, który powinien wynikać z analizy parametrów hydraulicznych, charakteru ścieków, geometrii kanału oraz warunków eksploatacyjnych. Dobrze dobrana krata pracuje latami bezawaryjnie, natomiast źle dobrana szybko generuje problemy: zatory, nawijanie zanieczyszczeń, przeciążenia mechanizmów i rosnące koszty utrzymania.

Esmil Group – 30 lat doświadczenia w technologii oczyszczania ścieków

Esmil Group, wcześniej działająca pod marką EKOTON, to firma założona w 1995 roku, która w 2025 r. obchodzi swoje 30-lecie. Od początku koncentruje się na produkcji urządzeń do oczyszczania ścieków oraz odwadniania osadów. Główna siedziba firmy, wraz z zakładem produkcyjnym, znajduje się w Ełku – skąd urządzenia trafiają do klientów na całym świecie. Produkowane są ze stali nierdzewnej, a portfolio obejmuje ponad 20 różnych technologii, w tym urządzenia mechanicznego oczyszczania, wyposażenie osadników, systemy fizykochemiczne oraz urządzenia do odwadniania osadów.

Esmil Group działa globalnie, posiadając oddziały w Wielkiej Brytanii, USA, na Ukrainie, Węgrzech oraz biuro w Wilnie. Urządzenia marki pracują już w ponad 30 krajach, a jednym z kluczowych obszarów są kraty mechaniczne, które stanowią fundament ochrony przepompowni i oczyszczalni.

Czym są kraty mechaniczne i dlaczego są tak istotne?

Kraty mechaniczne odpowiadają za separację zanieczyszczeń stałych ze ścieków surowych. Zatrzymują elementy, które mogłyby zakłócić działanie instalacji: tworzywa sztuczne, odpady higieniczne, gałęzie, elementy tekstylne czy odpady wielkogabarytowe. Dzięki temu:

• chronią pompy i urządzenia technologiczne przed uszkodzeniami,
• zapewniają stabilny przepływ i właściwe warunki hydrauliczne,
• redukują ryzyko zatrzymań i awarii,
• zwiększają efektywność kolejnych etapów oczyszczania,
• obniżają koszty eksploatacji całego systemu.

Dobór właściwej kraty zależy od rodzaju ścieków, wielkości kanału, prędkości przepływu, charakteru zanieczyszczeń oraz wymaganego prześwitu. Niewłaściwie dobrana krata może prowadzić do blokad, przepełnień lub nadmiernego zużycia części mechanicznych.

Fot. Realizacja dostawy krat schodkowych do Oczyszczalni ścieków w Nowej Wsi Ełckiej

Rodzaje krat mechanicznych 

Esmil Group oferuje cztery podstawowe konstrukcje krat, które pozwalają dopasować urządzenie do praktycznie każdego typu aplikacji.

Krata zgrzebłowa (klasyczna krata prętowa)

Krata zgrzebłowa to najbardziej uniwersalne rozwiązanie stosowane na przepompowniach i oczyszczalniach komunalnych. Jej konstrukcja opiera się na prętach filtracyjnych, które mogą mieć różne profile oraz prześwity — od rzadkich po gęste — co umożliwia precyzyjne dopasowanie do charakteru ścieków. Zatrzymane skratki są transportowane przez zgrzebła po blacie nad kanałem, skąd trafiają do dalszego procesu zagospodarowania. Cała konstrukcja oparta jest na trwałych łańcuchach ze stali nierdzewnej z poliamidowymi rolkami, co zapewnia dużą wytrzymałość i niezawodność. Jest to rozwiązanie sprawdzone i powszechnie stosowane tam, gdzie zanieczyszczenia stałe nie mają w większości charakteru włóknistego.

Krata prętowa z odwrotnymi zgrzebłami

Krata prętowa z odwrotnymi zgrzebłami została zaprojektowana z myślą o ściekach zawierających dużą ilość zanieczyszczeń włóknistych, takich jak materiały higieniczne, chusteczki czy tekstylia. Jej cechą charakterystyczną jest prowadzenie prętów filtracyjnych na całej długości kraty, aż do samego wylotu, co pozwala efektywnie usuwać nawijające się elementy. Mechanizm zgarniający znajduje się za siatką filtracyjną, dzięki czemu nie ma kontaktu z dopływającym ściekiem i jest chroniony przed uszkodzeniami. Konstrukcja ta minimalizuje ryzyko awarii związanych z blokowaniem prętów i sprawdza się zwłaszcza na dużych przepompowniach, takich jak warszawski Żerań, gdzie wymagana jest wysoka odporność na włókniste zanieczyszczenia.

Krata schodkowa

Krata schodkowa należy do najskuteczniejszych urządzeń stosowanych do zatrzymywania drobnych frakcji, szczególnie przy prześwicie 3–6 mm. Jej działanie opiera się na systemie lameli, które przesuwają się względem siebie, tworząc efektywny mechanizm wynoszenia zanieczyszczeń. Lamele umieszczone w części kanałowej wykonuje się ze stali nierdzewnej, natomiast te powyżej kanału często z lekkiego i wytrzymałego tworzywa, co zmniejsza masę urządzenia i ułatwia eksploatację. Dzięki wysokiej skuteczności separacji kraty schodkowe są szeroko stosowane zarówno na oczyszczalniach komunalnych, jak i w zakładach przemysłowych, wszędzie tam, gdzie konieczne jest intensywne mechaniczne oczyszczanie ścieków.

Krata katenarna

Krata katenarna to najbardziej wytrzymała konstrukcja w ofercie, zaprojektowana do pracy w ekstremalnych warunkach i przy bardzo nierównomiernym charakterze zanieczyszczeń. Jej kluczowym elementem jest opatentowany elastyczny łańcuch płytkowy, który potrafi odginać się i dopasowywać do kształtu dużych, nieregularnych obiektów napływających ze ściekiem. Dzięki temu ryzyko zablokowania urządzenia jest minimalne, a krata pracuje bezpiecznie nawet przy kontakcie z odpadami wielkogabarytowymi. Konstrukcja ta charakteryzuje się bardzo wysoką odpornością na obciążenia dynamiczne i mechaniczne, dlatego jest chętnie stosowana na przepompowniach, gdzie do ścieków trafiają duże i nieprzewidywalne elementy.

Znaczenie prawidłowego doboru kraty

Wybór właściwej kraty mechanicznej decyduje o sprawnej pracy całego systemu kanalizacyjnego. Krata nie tylko pełni funkcję filtracyjną, ale także stabilizuje przepływ i zapewnia bezpieczne warunki dla pomp i dalszych urządzeń technologicznych. Nieodpowiedni prześwit może prowadzić do zbyt częstego uruchamiania kraty lub nadmiernego gromadzenia odpadów, natomiast błędny dobór konstrukcji – do blokad, awarii lub wzrostu kosztów serwisowych.

Dzięki odpowiedniemu projektowi możliwe jest ograniczenie ryzyka awarii do minimum, a sama oczyszczalnia pracuje stabilniej, wydajniej i taniej.

Inteligentny dobór krat na platformie WaterFolderze

Aby projektanci i inwestorzy mogli w prosty i szybki sposób dobrać odpowiednią kratę do konkretnej inwestycji, Esmil Group udostępnił dedykowany kalkulator na platformie WaterFolder. Narzędzie pozwala wprowadzić parametry kanału, przepływów, rodzaju ścieków i wymagań eksploatacyjnych, a następnie wygenerować optymalną konfigurację urządzenia wraz z pełną dokumentacją.

Użytkownik otrzymuje szczegółowy plik PDF zawierający:

• rysunki wymiarowe,
• schemat automatyzacji,
• opis techniczny,
• charakterystykę pracy,
• rekomendacje doboru,
• zestawienie parametrów instalacji.

Dzięki temu dobór krat jest szybki, precyzyjny i zgodny z rzeczywistymi warunkami pracy obiektu.

Fot. Dobór krat mechanicznych na platformie WaterFolder

Kraty mechaniczne są jednym z kluczowych elementów infrastruktury każdej oczyszczalni ścieków i przepompowni. Ich rola nie ogranicza się jedynie do zatrzymania większych zanieczyszczeń – od prawidłowego doboru kraty zależy bezpieczeństwo pracy pomp, stabilność hydrauliczna, awaryjność całego systemu oraz koszty eksploatacji.

Rozwiązania oferowane przez Esmil Group, oparte na wieloletnim doświadczeniu i setkach zrealizowanych instalacji, pozwalają dobrać kratę adekwatnie do typu ścieku, obciążeń hydraulicznych i warunków pracy obiektu. Z kolei kalkulator doboru dostępny na WaterFolder przekłada tę wiedzę na praktyczne narzędzie projektowe – automatyzując proces, ograniczając ryzyko błędów i dostarczając kompletną dokumentację techniczną.